دی اتیلن گلیکول یا Diethylene Glycol که در صنایع شیمیایی با نام اختصاری DEG شناخته میشود یکی از پرکاربردترین الکلهای دوعاملی و مایعات آلی حد واسط در سنتز و فرآوری محصولات صنعتی به شمار میرود. این حلال شفاف، بیرنگ، بدون بو و با گرانروی بالا به دلیل قطبیت چشمگیر و قدرت برقراری پیوندهای هیدروژنی، توانایی بینظیری در حل کردن ترکیبات آلی گوناگون، جذب آب و کاهش نقطه انجماد مخلوطها دارد. در محیطهای تولیدی، دسترسی پیوسته و بدون واسطه به محمولههای باکیفیت و مطابق با برگههای استاندارد فنی، ضامن تداوم چرخه تولید و کاهش هزینههای استهلاک و فرآیند است.
شرکت نگین تجارت پیام به عنوان یکی از مجموعههای معتبر و پیشرو در زمینه تامین و توزیع تخصصی مواد اولیه شیمیایی، دی اتیلن گلیکول را با خلوص بالا و استانداردهای پتروشیمی در اختیار کارخانجات و تولیدکنندگان داخلی قرار میدهد.
قیمت دی اتیلن گلیکول در بازار مواد شیمیایی تابع متغیرهای متعددی از جمله قیمت خوراک پتروشیمی (اتیلن و گاز طبیعی)، تغییرات عرضه و تقاضا در بازارهای جهانی، نوسانات ارزی، هزینه حملونقل و تعرفههای گمرکی است. هنگام خرید عمده، خریداران باید علاوه بر استعلام قیمت روز، به پارامترهای کیفی مانند خلوص وزنی، رطوبت ماکزیمم و شفافیت رنگ بر اساس آنالیز رسمی دقت نمایند؛ چرا که کیفیت پایین میتواند خسارتهای سنگینی را به فرآیند پلیمریزاسیون و فرمولاسیون تحمیل کند.
خرید عمده مستقیم از تامین کنندگان با سابقه این مزیت را دارد که واسطههای متعدد حذف شده و بار بدون ناخالصی یا رطوبت اضافی تحویل داده میشود. خریداران صنعتی میتوانند حجمهای درخواستی خود را به صورت حواله پتروشیمی، تناژهای بالک تانکری و یا در قالب بشکههای استاندارد پلمپ سفارشگذاری کرده و پیشفاکتور رسمی دریافت نمایند.
بسته بندی و حمل دی اتیلن گلیکول با رعایت کامل موازین استانداردهای حمل مواد شیمیایی صورت میگیرد. این محصول در سه قالب متداول عرضه میشود: بشکههای فلزی ۲۲۰ لیتری نو با پوشش اپوکسی داخلی به وزن تقریبی ۲۲۵ تا ۲۳۰ کیلوگرم، مخازن پلیاتیلنی حفاظدار هزار لیتری به وزن تقریبی ۱۱۰۰ کیلوگرم و محمولههای فلهای که توسط تانکرهای اختصاصی استیل یا عایق بندی شده حمل میگردند.
در زمان بارگیری و حمل، وسایل نقلیه باید کاملا خشک، تمیز و عاری از هرگونه آلودگی پیشین باشند. صدور اسناد کامل حمل به همراه پلمپهای معتبر، گواهی آنالیز بچ تولیدی و برچسبهای اطلاعات ایمنی خطر بر روی بستهها به خریدار این اطمینان را میدهد که محموله در طول مسیر بدون تغییر خواص کیفی و فیزیکی به مقصد تخلیه ارسال میشود.
انتخاب یک شرکت بازرگانی معتبر در تامین مواد شیمیایی پایه، ضامن پایداری تولید و آسودگی خاطر از یکنواختی بچهای تولیدی است. شرکت نگین تجارت پیام با سابقه درخشان در واردات و توزیع مستقیم مواد اولیه صنعتی و آزمایشگاهی، خدماتی متناسب با نیاز مشتریان ارائه میدهد. شفافیت در ارائه آنالیزهای معتبر، دسترسی پایدار به حجمهای عمده و قیمتهای رقابتی، از اولویتهای کاری این مجموعه است.
کارشناسان فنی و فروش در نگین تجارت پیام با تسلط بر نیازهای صنایع مختلف از جمله پتروشیمی، رنگ و رزین و نساجی، مشاورههای دقیقی پیش از ثبت سفارش ارائه میدهند. همچنین هماهنگی دقیق در ارسال سریع بار، امکان تامین مستمر و ارائه نمونه جهت تستهای آزمایشگاهی، مسیر خرید را برای کارخانجات و تولیدکنندگان سرتاسر کشور هموار و مطمئن میسازد.
دی اتیلن گلیکول یک ترکیب آلی و مایعی شفاف، بیرنگ، روغنی شکل و با طعم شیرین اما به شدت سمی است که به دسته ترکیبات گلیکولی و اتر-الکلها تعلق دارد. این ماده از اتصال دو واحد اتیلن از طریق یک پل اتری و اتصال دو گروه فعال هیدروکسیل در دو انتهای زنجیره مولکولی تشکیل شده است. به دلیل وجود همین گروههای هیدروکسیل، دی اتیلن گلیکول رفتارهای شیمیایی مشابه الکلها از جمله توانایی انجام واکنشهای استریشدن و اتری شدن را با سرعت و بازدهی مناسب از خود نشان میدهد.
فرمول شیمیایی دی اتیلن گلیکول به صورت C4H10O3 یا با فرمول ساختاری باز HO-CH2-CH2-O-CH2-CH2-OH نوشته میشود. جرم مولکولی این ترکیب ۱۰۶٫۱۲ گرم بر مول بوده و به دلیل پیوند اتری میانی، در مقایسه با اتیلن گلیکول ساده، وزن مولکولی بالاتر، ویسکوزیته بیشتر و فراریت کمتری دارد. دی اتیلن گلیکول با آب، اتانول، متانول، استون، اتیلن گلیکول و اتر به طور کامل امتزاجپذیر است، اما در حلالهای هیدروکربنی کاملاً غیرقطبی مانند بنزن، تولوئن و زایلین حلالیت بسیار محدودی دارد.
در ارزیابیهای فنی و خرید محمولههای صنعتی، بررسی برگه آنالیز شیمیایی (COA) برای بررسی خلوص، مقدار آب، اسیدیته و میزان رنگ محصول طبق شاخص پلاتین-کبالت از اهمیت بهسزایی برخوردار است. در جدول زیر خلاصهای از مشخصات فنی استاندارد دی اتیلن گلیکول خالص گرید صنعتی درج شده است:
| مشخصه فنی | محدوده استاندارد صنعتی | اهمیت صنعتی و کنترل کیفیت |
| درصد خلوص | حداقل ۹۹٫۰ تا ۹۹٫۵ | تعیینکننده بازده واکنش در پلیمریزاسیون |
| جرم مولکولی | ۱۰۶٫۱۲ | محاسبه استوکیومتری فرمولاسیون |
| چگالی در ۲۰ درجه سانتیگراد | ۱٫۱۱۶ تا ۱٫۱۱۸ | کنترل خلوص و تشخیص اختلاط با آب |
| نقطه جوش | ۲۴۴ تا ۲۴۶ | بررسی پایداری حرارتی و فراریت حلال |
| نقطه انجماد | ۶٫۵- تا ۱۰٫۵- | عملکرد ضدیخ و پایداری در انبار |
| ویسکوزیته در ۲۰ درجه سانتیگراد | ۳۵٫۷ | محاسبه جریان سیال و انتقال در لولهها |
| شاخص رنگ (Pt/Co) | حداکثر ۱۰ تا ۱۵ | شفافیت نهایی در رزینها و الیاف |
| محتوای آب | حداکثر ۰٫۰۵ تا ۰٫۱ | جلوگیری از تخریب واکنشهای پلیاستری |
مونو اتیلن گلیکول (MEG) و دی اتیلن گلیکول (DEG) هر دو از اعضای اصلی خانواده گلیکولها هستند که در فرآیند هیدراسیون اکسید اتیلن تولید میشوند، اما از نظر ساختار مولکولی و مشخصات فیزیکی تفاوتهای آشکاری دارند. مونو اتیلن گلیکول با فرمول C2H6O مولکولی کوچکتر با نقطه جوش حدود ۱۹۷ درجه سانتیگراد و ویسکوزیته پایینتر است، در حالی که دی اتیلن گلیکول به دلیل دارا بودن دو واحد اتیلنی و یک پیوند اتری، نقطه جوش بسیار بالاتر یعنی حدود ۲۴۵ درجه سانتیگراد و ویسکوزیتهای معادل دو برابر مونو اتیلن گلیکول دارد.
از جنبه کاربردی، مونو اتیلن گلیکول انتخاب نخست در تولید رزین پلی اتیلن ترفتالات (PET) و فرمولاسیون ضدیخهای خودرویی با انتقال حرارت بهینه است. در مقابل، دی اتیلن گلیکول به دلیل فراریت کمتر و خاصیت جاذب رطوبت بالاتر، به عنوان عامل نمزدایی در خطوط انتقال گاز طبیعی، ساخت رزینهای پلیاستر غیراشباع انعطافپذیرتر، نرمکننده چسبها و پایدار کننده رطوبت در فرآیندهای نساجی ترجیح داده میشود. همچنین نقطه انجماد DEG بدون رقیقسازی حدود ۶٫۵- درجه است در حالی که MEG در منفی ۱۲٫۹ درجه منجمد میشود.
تولید دی اتیلن گلیکول در مقیاس صنعتی از طریق واکنش هیدراسیون کاتالیستی یا حرارتی اتیلن اکساید با آب انجام میپذیرد. در این فرآیند که در فاز مایع و در دماها و فشارهای کنترل شده صورت میگیرد، مولکول آب با یک مولکول اتیلن اکساید وارد واکنش شده و مونو اتیلن گلیکول تولید میشود. سپس با ادامه واکنش و حمله مولکولهای MEG به مولکولهای باقیمانده اکسید اتیلن، محصولات سنگینتر زنجیرهای مانند دی اتیلن گلیکول و تری اتیلن گلیکول (TEG) به عنوان محصولات مشترک شکل میگیرند.
پس از اتمام مرحله واکنش، مخلوط خروجی از راکتور شامل مقادیر زیادی آب و مخلوطی از گلیکولهای مختلف است. این جریان وارد یک سری برجهای تقطیر متوالی در شرایط خلاء عمیق میشود تا آب اضافی جدا شده و محصولات گلیکولی بر اساس اختلاف نقاط جوش تفکیک گردند. با کنترل نسبت مولی آب به اتیلن اکساید در ورودی راکتور، مهندسان فرآیند میتوانند درصد تولید DEG را نسبت به MEG تغییر دهند تا نیازهای بازارهای پلیمری و شیمیایی را به صورت بهینه تأمین کنند.
دی اتیلن گلیکول مایعی سنگینتر از آب با کشش سطحی مناسب است که ظرفیت حرارتی ویژه و پایداری اکسیداسیونی مطلوبی را در دماهای متوسط از خود نشان میدهد. حضور دو انتهای الکلی باعث میشود که DEG به عنوان یک دیال در حضور اسیدهای دیکربوکسیلیک یا انیدریدها واکنش پلیمریزاسیون تراکمی انجام دهد و زنجیرههای پلیمری با پیوندهای استری منعطف ایجاد نماید. این ماده در مجاورت بازهای قوی پایدار است اما در مجاورت اسیدهای قوی معدنی و در دماهای بالا ممکن است به دیاکسان و ترکیبات اتری حلقوی تجزیه شود.
خاصیت قطبی این ماده امکان حل کردن بسیاری از رنگینهها، روغنهای معدنی و رزینهای طبیعی را فراهم میکند. از منظر فیزیکی، این حلال ضریب شکست بالایی دارد و به راحتی با بخار آب محیط واکنش داده و رطوبت را به خود پیوند میدهد. نقطه اشتعال این ترکیب در حدود ۱۲۴ درجه سانتیگراد به روش بوته بسته بوده که نشان دهنده خطرات آتشگیری به مراتب کمتر آن در مقایسه با حلالهای هیدروکربنی یا الکلهای یکعاملی سبک است.
دی اتیلن گلیکول به دلیل تعادل میان خواص قطبی، قدرت حلالیت بالا، پایداری ساختاری و فراریت اندک، جایگاه ویژهای در بخشهای گوناگون صنعت ایفا میکند. صنایع مختلف با بهرهگیری از گریدهای استاندارد این محصول، فرمولاسیونهای پایدارتر و با راندمان مکانیکی و حرارتی بالاتر تولید میکنند.
در صنایع نفت و پتروشیمی، دی اتیلن گلیکول به عنوان یکی از عوامل اصلی نمزدایی از جریان گاز ترش و شیرین به کار میرود. رطوبت همراه گاز در خطوط لوله پرفشار میتواند به تشکیل هیدراتهای گازی هیدروکربنی و انسداد لولهها یا خوردگی شدید منجر شود. DEG با عبور از برجهای تماس، رطوبت گاز را جذب کرده و سپس در برجهای احیا با حرارتدهی بازیابی میشود و دوباره به چرخه نمزدایی بازمیگردد.
در ساخت رزینهای پلیاستر غیراشباع و رزینهای آلکیدی، دی اتیلن گلیکول به عنوان یک دیال خطی وارد ساختار ماتریس پلیمری میشود. وجود پیوند اتری منعطف در ستون فقرات زنجیره DEG باعث افزایش چقرمگی، مقاومت به ضربه و انعطافپذیری رزینهای قالبگیری، پنلهای فایبرگلاس و پوششهای سطحی میگردد. همچنین این ماده به عنوان حلال کوپلر در رنگهای پایه آب و جوهرهای چاپ صنعتی عمل میکند تا زمان خشکشدن را متعادل سازد.
در صنایع نساجی، دی اتیلن گلیکول به عنوان عامل جاذب رطوبت، نرم کننده الیاف و حلال یکنواخت کننده رنگینهها مورد استفاده قرار میگیرد. استفاده از این ماده مانع از شکستگی و پرزدهی الیاف نخ در حین ریسندگی و بافندگی با سرعت بالا میشود. در صنعت دباغی چرم نیز DEG با نرم کردن ساختار کلاژنی و حفظ رطوبت درونی، مانع از ترک خوردگی و خشکی زودهنگام چرمهای فرآوری شده میگردد.
در صنایع کشاورزی، دی اتیلن گلیکول به عنوان حلال و عامل خیس کننده در ساخت امولسیونهای غلیظ، سموم دفع آفات نباتی و قارچکشها کاربرد دارد. این ماده به پایداری سوسپانسیون کمک کرده و به واسطه کاهش سرعت تبخیر قطرات اسپریشده روی شاخ و برگ گیاهان، بازده جذب مواد موثر زیستی را افزایش میدهد و از کریستالیزاسیون زودهنگام ترکیبات فعال در نازلهای پاشش جلوگیری میکند.
در تولید چسبهای پایه پلیوینیل استات، چسبهای گرم ذوب و فومهای عایق پلییورتان، از دی اتیلن گلیکول به عنوان نرم کننده سازگار و عامل زنجیرهگستر استفاده میشود. DEG با نفوذ میان زنجیرههای ماکرومولکولی، دمای انتقال شیشهای چسب را کاهش داده و پیوستگی، انعطاف پذیری و چسبندگی آن را در برابر نوسانات برودتی و ارتعاشات فیزیکی ارتقا میبخشد.
این ماده مجموعهای از قابلیتهای منحصربهفرد فیزیکی و شیمیایی را با صرفه اقتصادی مناسب در دسترس صنایع قرار میدهد و بازدهی فرآیندهای تولیدی را تضمین مینماید:
با وجود مزایای فراوان، این ماده دارای معایب و محدودیتهایی است که نیازمند توجه دقیق هنگام انتخاب ماده اولیه است. مهمترین عیب این ماده، سمیت خوراکی شدید برای انسان و پستانداران است به نحوی که سوء استفاده یا اشتباه در استفاده از آن به جای گلیسیرین یا پروپیلن گلیکول در صنایع دارویی یا خوراکی فجایع انسانی جبران ناپذیری به بار میآورد. به همین جهت این ماده در لیست ترکیبات ممنوعه برای مصارف بهداشتی و غذایی قرار دارد.
از جنبههای فنی، میل ترکیبی شدید به جذب رطوبت میتواند در کاربردهایی نظیر تولید رزینهای حساس به آب یک چالش جدی محسوب شود زیرا وجود آب آزاد در DEG باعث تغییر استوکیومتری و جلوگیری از افزایش وزن مولکولی پلیمر میگردد. همچنین گرانروی به نسبت بالای این حلال در فصول سرد سال ممکن است نیاز به گرمایش خطوط لوله و پمپهای قویتر در تاسیسات تخلیه و بارگیری داشته باشد.
بر اساس مطالعات سمشناسی جامع، دی اتیلن گلیکول در رده مواد سرطانزا برای انسان طبقهبندی نمیشود. آزمایشهای طولانیمدت بر روی مدلهای حیوانی نشان دادهاند که این ماده فاقد فعالیت جهشزایی ژنتیکی یا خواص کارسینوژنیک اولیه است.
با این وجود، عدم سرطانزایی نباید به معنای بیخطر بودن آن تلقی شود. خطرات اصلی ناشی از DEG مربوط به سمیت حاد متابولیکی و آسیب به بافتهای حیاتی نظیر کلیه و کبد پس از بلع است. خطرات دراز مدت تماسهای تکراری با غلظتهای بالا ممکن است باعث تحریکات مزمن پوستی یا سیستم عصبی شود، اما هیچ شواهد مستندی دال بر ایجاد تومورهای سرطانی در اثر تماس استاندارد محیط کار صنعتی وجود ندارد.
هنگام کار و انبارش دی اتیلن گلیکول، رعایت استانداردهای ایمنی محیط کار بر اساس برگه اطلاعات ایمنی مواد (MSDS) الزامی است تا از خطرات بالقوه جلوگیری شود:
این ماده باید در انبارهای مسقف، خشک، خنک و با تهویه طبیعی یا مکانیکی مناسب نگهداری شود. از آنجا که این ترکیب به شدت نمگیر است، درپوش بشکهها و مخازن باید همواره کاملا آببند و کیپ باشند تا از نفوذ رطوبت هوا و تغییر خلوص و ویسکوزیته جلوگیری گردد. تابش مستقیم نور خورشید و مجاورت با منابع حرارتی، مشعلها و عوامل اکسید کننده قوی میتواند روند اکسیداسیون حرارتی را سرعت بخشیده و سبب زرد شدن رنگ محصول شود.
مخازن ذخیرهسازی این ماده از جنس فولاد کربنی با پوشش داخلی مناسب یا فولاد زنگ نزن ساخته میشوند تا از بروز واکنشهای ناخواسته و تغییر رنگ جلوگیری شود. در مناطق بسیار سردسیر و جهت تسهیل پمپاژ در خطوط لوله انتقال، مخازن مجهز به سیستمهای گرمایش ملایم نظیر کویلهای آب گرم یا المنتهای تنظیمشده با دمای ایمن نگهداری میشوند تا از افزایش بیش از حد غلظت سیال جلوگیری به عمل آید.
دی اتیلن گلیکول به عنوان یک حلال صنعتی و حدواسط استراتژیک، نقش حیاتی در تولید رزینهای پلیاستر باکیفیت، نمزدایی از گاز طبیعی در صنایع پتروشیمی و بهبود کیفیت الیاف در نساجی ایفا میکند. ویژگیهای فنی برجسته این ماده مانند نقطه جوش بالا، فراریت پایین و خاصیت نمگیری قوی، آن را به گزینهای غیر قابل جایگزین در بسیاری از خطوط صنعتی بدل ساخته است؛ هرچند شناخت دقیق سمیت و رعایت الزامات بهداشتی در استفاده از آن بسیار ضروری است.
برای مدیران صنایع و کارشناسان کنترل کیفی، تهیه دی اتیلن گلیکول خالص با ضمانت اصالت بار و مطابقت با دیتاشیتهای فنی، مهمترین گام در پیشبرد تولید است. مجموعه نگین تجارت پیام آماده است تا با تامین مداوم، قیمتگذاری شفاف و تحویل ایمن محمولههای DEG، شریکی قابل اتکا در زنجیره تأمین مواد شیمیایی واحدهای تولیدی شما باشد.
خیر، به دلیل سمیت شدید و جذب پوستی خطرناک، کاربرد این ماده در هرگونه محصول دارویی، آرایشی، بهداشتی و غذایی کاملا ممنوع است.
نقطه اشتعال دی اتیلن گلیکول حدود ۱۲۴ درجه سانتی گراد در آزمون بوته بسته است که آن را در رده مایعات با خطر آتشگیری کم قرار میدهد.
به دلیل داشتن خاصیت نمگیری فوق العاده بالا و نقطه جوش بالا، برای جذب رطوبت گاز و جلوگیری از تشکیل هیدراتهای گازی به کار میرود.
باید فورا لباسهای آلوده را خارج کرده و محل تماس را حداقل به مدت ۱۵ دقیقه با مقادیر فراوان آب و صابون شستشو داد.
در صورت بسته بودن درب بشکهها و عدم نفوذ رطوبت یا مجاورت با اکسید کنندهها، دی اتیلن گلیکول تا دو سال پایداری شیمیایی خود را حفظ میکند.
